Gevangen in 't Luid End

Aan de Gansstraat lag tot 2018 het Pieter Baan Centrum, een penitentiaire inrichting, dienend als een Huis van Bewaring en TBS-kliniek. Tegenover het voormalige Pieter Baan Centrum ligt de begraafplaats Soestbergen. Utrechters noemen dit deel van de Gansstraat wel gekscherend "Het luie end" met als toevoeging: "Aan de ene kant legge (liggen) ze, aan de andere kant zitten ze!"

Hoe kunnen generatieve ontwerpmethodes en creative coding toegepast worden om digitaal erfgoed op een inspirerende en innovatieve manier te ontsluiten en ervaarbaar te maken voor het publiek? Dit is de vraag waarmee makers platform Creative Coding Utrecht (CCU), ontwerper en creative coder Vera van de Seyp en Het Utrechts Archief samenwerken bij het ontwikkelen van een digitaal systeem en een installatie. Dit project dient Het Luie End in Utrecht te verbinden met de mensen vandaag.

Hier is het Wolvenplein te zien. Het Wolvenplein was een gevangenis voor echte boeven: dieven, kwakzalvers, verkrachters en andere misdadigers die in veel gevallen in 2021 ook voor hun misdaad zouden zijn opgesloten (zij het hopelijk met een eerlijker proces). Wolvenplein, oude plattegrond, gedigitaliseerd

Hier is de Gansstraat te zien op scans uit 1912. De Gansstraat was een plek voor mensen die door overtredingen vast kwamen te zitten. Zo zaten er veel mensen die elke keer dronken werden opgepakt of mensen die telkens werden aangehouden terwijl ze op iemand anders grond aan het jagen waren. Veel van de vergrijpen in de archieven zouden je nu op zijn ergst een geldboete opleveren: zo werden mensen aangehouden voor fietsen zonder licht (28 keer), openbare dronkenschap en op verboden terrein lopen. Gansstraat, oude plattegrond

Het hoofdonderdeel van de visualisatie is een tijdlijn van beide plekken. Hierop kun je zien op welke dag in welk jaar de mensen vastzaten. Hun locatie in de cel is arbitrair en random gegenereerd: alleen van het Wolvenplein was data van celgenoten en dit hebben we niet gedigitaliseerd omdat het ook niet volledig genoeg was. Men kwam in veel gevallen wel samen in gedeelde ruimtes binnen de instellingen om te wassen of te eten, dus de kans is groot dat tijdgenoten elkaar tegen het lijf zijn gelopen (misschien zelfs letterlijk).


Voorbeeld van een scan(lage resolutie)

Je kunt in de tijdlijn door de tijd heen lopen. In een linker kolom kun je de context van gevangenen op die dag zien: hun werk, hun leeftijd op dat moment, hun geboortestad en wanneer en waarom ze vastzaten. Als er andere momenten waren waar ze vastzaten, zit dit er ook bij. Je kunt ook hun naam terugvinden op een scan van de pagina in het originele register waar wij ze gevonden hebben. Klik op de scan om het originele formaat in een nieuwe tab te zien. Je kunt in de legenda rechtsbovenin de inhoud verder filteren.

Naast de tijdlijn zijn er ook wat meer algemene visualisaties te vinden op de pagina 'visualisaties'. Hier zijn bijvoorbeeld verschillende beroepen op genoemd.

CONTACT

Het Utrechts Archief
inlichtingen@hetutrechtsarchief.nl

MET DANK AAN

Stimuleringsfonds
Stichting Stokroos
Vele Handen
Het Utrechts Archief